پنج نکته برای مدیریت احساس غم و اندوه

1- اشکالی نداره اگر غمگین باشیم

احساس غم و اندوه نشان دهنده اهمیت موضوعات در زندگی ما است. خوب است که این درد را احساس کنید، و همچنین خوب است که بتوانید در مورد آن صحبت کنید.

2- هیچ راه درست یا نادرستی برای اندوهگین شدن وجود ندارد

افراد مختلف با فرهنگ های متفاوت با از دست دادن و سوگواری به روش های مختلفی برخورد می کنند. غم و اندوه یک فرآیند به شدت شخصی است. پس نمیتوانیم مقایسه ای انجام دهیم.

3- زمان مناسب را برای ابراز احساسات خود بیابید

یعنی زمانی که احساس امنیت می کنید و با افرادی هستید که می توانید به آنها اعتماد کنید.

4- صحبت کردن می تواند برای برخی افراد مفید باشد

البته که ممکن است برای برخی صحبت کردن سخت و دردناک باشد .

راهی برای ابراز احساسات به روشی که مناسب شماست پیدا کنید. به خود اجازه دهید که احساس غمگینی و ناراحتی کنید. گاهی اوقات خوب است با افرادی صحبت کنید که شریک غم شما نیستند زیرا ممکن است بهتر بتوانند بدون ناراحتی گوش کنند.

5- گذشت زمان درد شما را کمتر میکند

اگر به مرور از غمتان کاسته نشد بهتر کمک بگیرید تا بر تاثیراتش در زندگی کنترل پیدا کنید.

غم و اندوه نوجوان؛ چگونه به نوجوان کمک کنیم با احساسات دشوار کنار بیاید؟

غم و اندوه بخشی طبیعی از زندگی انسان است؛ اما وقتی یک نوجوان غمگین است، بسیاری از والدین نمی‌دانند باید چه واکنشی نشان دهند. آیا باید او را تشویق کنند که زودتر حالش را خوب کند؟ آیا صحبت کردن درباره ناراحتی به او کمک می‌کند یا باعث می‌شود بیشتر در غم فرو برود؟ و چه زمانی غم طبیعی نوجوان به مسئله‌ای تبدیل می‌شود که نیاز به کمک تخصصی دارد؟

در روانشناسی نوجوان، غم و اندوه صرفاً یک احساس ناخوشایند نیست. غم می‌تواند واکنش نوجوان به فقدان یک عزیز، جدایی دوستان، مهاجرت، تغییر مدرسه، شکست تحصیلی، پایان یک رابطه، از دست دادن یک فرصت، تعارض خانوادگی یا حتی از دست دادن تصویری باشد که از آینده خود داشته است.

بنابراین نخستین نکته این است که احساس غم در نوجوان لزوماً نشانه ضعف یا مشکل روانشناختی نیست. اتفاقاً توانایی شناخت، پذیرش و مدیریت احساسات دشوار یکی از مهم‌ترین بخش‌های رشد روانی نوجوان است. سازمان جهانی بهداشت نیز نوجوانی را دوره‌ای مهم برای شکل‌گیری مهارت‌های کنترل هیجان، حل مسئله، روابط اجتماعی و شیوه‌های سالم مقابله با فشارهای زندگی می‌داند.

چرا غم و اندوه در نوجوانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؟

نوجوانی دوره‌ای از تغییرات سریع جسمی، شناختی، عاطفی و اجتماعی است. نوجوان در این سال‌ها در حال ساختن هویت مستقل خود است و همزمان باید با انتظارات خانواده، مدرسه، دوستان و جامعه کنار بیاید.

به همین دلیل یک اتفاق که از نگاه بزرگسالان «قابل حل» به نظر می‌رسد، ممکن است برای نوجوان معنای بسیار عمیق‌تری داشته باشد.

مثلاً شکست در یک آزمون ممکن است برای والدین فقط یک نمره پایین باشد، اما نوجوان آن را به معنای «من به اندازه کافی خوب نیستم» تجربه کند. مهاجرت ممکن است برای خانواده شروع یک زندگی بهتر باشد، اما برای نوجوان به معنای از دست دادن دوستان، محیط آشنا و بخشی از هویت اجتماعی‌اش باشد.

در مورد نوجوانان ایرانی خارج از کشور نیز این مسئله می‌تواند پیچیده‌تر شود؛ زیرا نوجوان ممکن است همزمان با تغییر کشور، زبان، مدرسه و گروه دوستان، با پرسش‌هایی درباره هویت و تعلق نیز مواجه شود.

در چنین شرایطی، هدف ارتباط با نوجوان نباید حذف سریع احساسات او باشد؛ بلکه باید به او کمک کرد احساس خود را بشناسد و راه سالمی برای عبور از آن پیدا کند.

۱. اشکالی ندارد اگر غمگین باشیم

یکی از مهم‌ترین پیام‌هایی که والدین باید به نوجوان منتقل کنند این است:

«لازم نیست برای اینکه من خیالم راحت شود، وانمود کنی حالت خوب است.»

غم معمولاً نشان می‌دهد چیزی برای ما اهمیت داشته است. وقتی نوجوان برای یک دوست، رابطه، هدف، خانه، مدرسه یا آینده‌ای که تصور می‌کرده غصه می‌خورد، این احساس می‌تواند نشان‌دهنده ارزشمند بودن آن موضوع برای او باشد.

به جای گفتن جملاتی مانند:

«بی‌خیال، چیزی نشده.»

«این که دلیل ناراحتی نیست.»

«باید قوی باشی.»

بهتر است والد بگوید:

«می‌فهمم که این موضوع برایت مهم بوده.»

«حق داری ناراحت باشی.»

«اگر خواستی درباره‌اش حرف بزنی، من هستم.»

این تفاوت ظاهراً کوچک، در فرزندپروری نوجوان اهمیت زیادی دارد. نوجوان زمانی راحت‌تر درباره احساسات خود صحبت می‌کند که احساس کند قرار نیست بابت آنها قضاوت شود.

۲. هیچ راه درست یا نادرستی برای غمگین شدن وجود ندارد

افراد مختلف به شکل‌های متفاوتی با فقدان و ناراحتی مواجه می‌شوند.

یک نوجوان ممکن است زیاد صحبت کند، دیگری ترجیح دهد مدتی تنها باشد. یک نوجوان ممکن است گریه کند و نوجوان دیگری بیشتر سکوت کند. حتی ممکن است نوجوان در یک لحظه ناراحت باشد و چند ساعت بعد بخندد یا به فعالیت روزمره خود برگردد.

این نوسان لزوماً به معنای «واقعی نبودن» غم او نیست.

والدین نباید واکنش نوجوان را با خودشان یا نوجوان دیگری مقایسه کنند. جمله‌هایی مانند «اگر واقعاً ناراحت بودی گریه می‌کردی» یا «چرا خواهرت توانست کنار بیاید ولی تو نمی‌توانی؟» معمولاً به جای کمک، احساس شرم و تنهایی ایجاد می‌کنند.

در مشاوره نوجوان نیز یکی از اصول مهم، توجه به تجربه منحصربه‌فرد هر نوجوان است؛ نه تحمیل یک الگوی ثابت برای احساس کردن.

۳. زمان مناسبی برای ابراز احساسات پیدا کنید

صحبت کردن درباره غم همیشه در هر زمان و مکانی آسان نیست.

نوجوان ممکن است زمانی که والد مستقیماً از او سؤال می‌کند، تمایلی به صحبت نداشته باشد؛ اما هنگام رانندگی، پیاده‌روی، غذا خوردن یا حتی انجام یک فعالیت مشترک، راحت‌تر حرف بزند.

بنابراین «صحبت کردن» نباید به یک بازجویی تبدیل شود.

به جای:

«خب، دقیقاً چه احساسی داری؟»

«چرا هنوز ناراحتی؟»

«بالاخره کی می‌خواهی از این حالت بیرون بیایی؟»

می‌توان گفت:

«اگر دوست داشتی درباره‌اش حرف بزنی، من گوش می‌دهم.»

این نوع ارتباط با نوجوان به او احساس کنترل و امنیت بیشتری می‌دهد.

۴. صحبت کردن مفید است؛ اما تنها راه ابراز احساسات نیست

برای بعضی نوجوانان، حرف زدن بهترین راه تخلیه و پردازش احساسات است. اما برای همه این‌طور نیست.

نوشتن، نقاشی، موسیقی، ورزش، پیاده‌روی، صحبت با یک دوست قابل اعتماد یا انجام فعالیت‌های روزمره نیز می‌تواند به نوجوان کمک کند تا با احساس خود ارتباط برقرار کند.

هدف آموزش مهارت های زندگی نوجوانان این نیست که نوجوان همیشه خوشحال باشد؛ بلکه هدف آن است که نوجوان بتواند احساسات دشوار را تحمل، نام‌گذاری و مدیریت کند بدون اینکه احساسات تمام زندگی او را در اختیار بگیرند.

برنامه‌های مبتنی بر مهارت‌های روانشناختی و اجتماعی نیز در راهنماهای سازمان جهانی بهداشت به‌عنوان بخشی از رویکردهای ارتقای سلامت روان نوجوانان مورد توجه قرار گرفته‌اند.

۵. گذشت زمان معمولاً کمک‌کننده است؛ اما همیشه کافی نیست

غم یک فرآیند خطی نیست.

ممکن است نوجوان چند روز بهتر باشد و دوباره با یک خاطره، عکس، مکان یا تاریخ خاص احساس ناراحتی کند. این برگشت احساس لزوماً به معنای شکست در کنار آمدن نیست.

اما اگر غم شدید و پایدار شود و عملکرد نوجوان را به شکل قابل توجهی مختل کند، بهتر است از یک متخصص کمک گرفته شود.

برای مثال، تغییر شدید و طولانی‌مدت در خواب یا اشتها، افت جدی عملکرد تحصیلی، کناره‌گیری شدید از دوستان و خانواده، ناامیدی مداوم، از دست دادن علاقه به فعالیت‌های قبلی یا نشانه‌های جدی اضطراب نوجوان، نیازمند توجه بیشتری هستند.

در چنین شرایطی مشاوره نوجوان می‌تواند به جای اینکه فقط روی «رفع ناراحتی» تمرکز کند، به شناخت ریشه مشکل، تقویت مهارت‌های مقابله‌ای و بازگشت تدریجی نوجوان به زندگی روزمره کمک کند.

۶. مدل 4H و نقش مهارت‌آموزی در مواجهه با غم نوجوان

یکی از راه‌های نگاه کردن به توانمندسازی نوجوان، توجه همزمان به چهار حوزه Head، Heart، Hands و Health است. در رویکردهای مهارت‌محور، این چهار حوزه می‌توانند به نوجوان کمک کنند فقط درباره مشکلاتش صحبت نکند، بلکه ابزارهای عملی برای مواجهه با آنها به دست بیاورد.

Head؛ مدیریت افکار

وقتی نوجوان غمگین است، افکار منفی ممکن است شدت بگیرند.

«دیگه هیچ چیز درست نمی‌شه.»

«همه چیز خراب شد.»

«من همیشه شکست می‌خورم.»

«آینده‌ام از بین رفت.»

بخشی از آموزش مهارت های زندگی این است که نوجوان یاد بگیرد هر فکری الزاماً واقعیت نیست.

در بخش Head، نوجوان می‌تواند مهارت‌هایی مانند تشخیص افکار فاجعه‌ساز، بررسی شواهد، حل مسئله، تصمیم‌گیری و تمرکز را تمرین کند.

این مهارت‌ها به‌ویژه زمانی اهمیت دارند که غم با اضطراب نوجوان همراه شده باشد.

Heart؛ شناخت و تنظیم احساسات

نوجوان باید بداند می‌تواند همزمان چند احساس متفاوت داشته باشد.

ممکن است کسی را دوست داشته باشد و از او عصبانی باشد. ممکن است برای گذشته دلتنگ باشد و در عین حال از آینده هیجان داشته باشد.

پذیرش این احساسات متناقض بخش مهمی از رشد عاطفی است.

در این بخش، نوجوان یاد می‌گیرد احساس خود را نام‌گذاری کند، شدت آن را بشناسد، بدون سرزنش آن را بپذیرد و راه‌های سالم تنظیم هیجان را تمرین کند.

Hands؛ دوباره احساس اثرگذاری کردن

غم شدید گاهی نوجوان را منفعل می‌کند.

ممکن است با خودش فکر کند:

«هیچ کاری از دست من برنمی‌آید.»

در اینجا Hands به معنای حرکت از فکر و احساس به سمت عمل است.

فعالیت‌های روزمره، مسئولیت‌های متناسب با سن، کمک به دیگران، ورزش، پروژه‌های شخصی و انجام کارهایی که نتیجه آنها قابل مشاهده است، می‌توانند احساس اثرگذاری را تقویت کنند.

نوجوان باید تجربه کند که حتی اگر نتواند همه اتفاقات زندگی را کنترل کند، هنوز می‌تواند روی بخشی از رفتارها و انتخاب‌های خودش اثر بگذارد.

Health؛ مراقبت از بدن و ذهن

وقتی نوجوان غمگین است، خواب، تغذیه، فعالیت بدنی و میزان استفاده از شبکه‌های اجتماعی ممکن است تغییر کند.

در نتیجه آموزش مهارت‌های زندگی باید به خودمراقبتی نیز توجه کند.

خواب کافی، فعالیت بدنی، تغذیه مناسب، مدیریت استرس و ایجاد فاصله سالم از اخبار و شبکه‌های اجتماعی می‌تواند بخشی از مراقبت از سلامت روان نوجوان باشد.

سازمان جهانی بهداشت نیز بر شکل‌گیری الگوهای سالم خواب، فعالیت بدنی، مهارت‌های مقابله‌ای و مدیریت هیجان در دوران نوجوانی تأکید می‌کند.

۷. والدین چگونه به جای کنترل کردن، زمینه مهارت‌آموزی را ایجاد کنند؟

گاهی والدین با نیت کمک، بیش از اندازه کنترل می‌کنند.

مدام می‌پرسند:

«خوب شدی؟»

«هنوز بهش فکر می‌کنی؟»

«چرا درست درس نمی‌خونی؟»

«باید فراموشش کنی.»

اما توانمندسازی با کنترل متفاوت است.

والد می‌تواند محیط امن ایجاد کند، اما قرار نیست همه احساسات نوجوان را به جای او مدیریت کند.

بهتر است والد:

• گوش بدهد، قبل از اینکه راه‌حل ارائه کند.

• احساس نوجوان را کوچک نکند.

• به او زمان و فضای شخصی بدهد.

• الگوی سالمی برای بیان احساسات باشد.

• خواب، تغذیه و فعالیت روزمره را حمایت کند.

• در صورت نیاز، از متخصص کمک بگیرد.

• به نوجوان فرصت انتخاب و مسئولیت‌پذیری بدهد.

این همان نقطه‌ای است که فرزندپروری نوجوان از «کنترل رفتار» به «ساختن توانمندی» نزدیک می‌شود.

۸. کانون نوجوان و آموزش مهارت‌های زندگی به نوجوان

در «کانون روانشناسی نوجوان»، توجه به نوجوان فقط محدود به زمانی نیست که یک مشکل جدی ایجاد شده باشد. رویکرد علمی در حوزه نوجوان می‌تواند بر پیشگیری، توانمندسازی، شناخت بهتر ویژگی‌های این دوره و تقویت مهارت‌هایی تمرکز کند که نوجوان برای زندگی آینده به آنها نیاز دارد.

کارگاه 4H نوجوانان با هدف تقویت مجموعه‌ای از مهارت‌های شناختی، هیجانی، رفتاری و خودمراقبتی طراحی شده است؛ مهارت‌هایی که می‌توانند در مواجهه با فشارهای تحصیلی، روابط، تغییرات زندگی، تصمیم‌گیری، اضطراب و تجربه احساسات دشوار به نوجوان کمک کنند.

این نگاه با رویکردهای جهانی ارتقای سلامت روان نوجوانان همسو است؛ یعنی به جای انتظار برای شکل‌گیری یک مشکل جدی، مهارت‌های مقابله‌ای، تنظیم هیجان، حل مسئله و روابط سالم از قبل تقویت شوند.

برای خانواده‌هایی که به دنبال مشاوره نوجوان خصوصی، مشاوره آنلاین یا خدمات تخصصی نوجوان هستند، مهم است که در انتخاب متخصص، علاوه بر حل مسئله فعلی، به توانمندسازی بلندمدت نوجوان نیز توجه کنند.

جمع‌بندی؛ آموزش مهارت‌های زندگی، سرمایه‌گذاری برای آینده نوجوان

قرار نیست نوجوان هیچ‌وقت غمگین نشود.

قرار نیست والدین بتوانند تمام شکست‌ها، فقدان‌ها و اتفاقات سخت زندگی را از مسیر فرزندشان حذف کنند.

آنچه می‌توانیم به نوجوان بدهیم، چیزی عمیق‌تر است: توانایی مواجهه با زندگی.

نوجوانی که یاد گرفته احساسات خود را بشناسد، افکارش را بررسی کند، کمک بخواهد، مسئولیت بپذیرد، از بدن و ذهن خود مراقبت کند و در شرایط سخت دوباره احساس اثرگذاری داشته باشد، برای آینده آماده‌تر است.

به همین دلیل آموزش مهارت های زندگی صرفاً یک فعالیت جانبی یا آموزشی لوکس نیست؛ می‌تواند بخشی از سرمایه‌گذاری والدین برای سلامت روان و استقلال آینده فرزندشان باشد.

چه نوجوان در ایران زندگی کند و چه از گروه نوجوانان ایرانی خارج از کشور باشد، مهارت‌هایی مانند تنظیم هیجان، ارتباط سالم، تصمیم‌گیری، حل مسئله و خودمراقبتی، ابزارهایی هستند که در بسیاری از مراحل زندگی همراه او خواهند بود.

اگر احساس می‌کنید فرزندتان به جای کنترل بیشتر، به مهارت‌های بیشتر نیاز دارد، شاید زمان آن رسیده باشد که به جای صبر کردن تا بزرگ‌تر شدن مشکل، از امروز برای توانمند شدن او اقدام کنید.

یک قدم برای توانمندتر شدن نوجوان

اگر می‌خواهید درباره کارگاه 4H نوجوانان در کانون نوجوان، محتوای جلسات، شرایط شرکت و نحوه ثبت‌نام اطلاعات بیشتری داشته باشید، با کانون نوجوان در واتس‌اپ به شماره 09196510590 در ارتباط باشید.

همچنین برای دنبال کردن مطالب تخصصی حوزه نوجوان، آموزش‌های والدین و اطلاع از برنامه‌های جدید، صفحه اینستاگرام KanoonNojavan را دنبال کنید.

هدف، ساختن نوجوانی نیست که هرگز غمگین نشود؛ هدف، تربیت نوجوانی است که بلد باشد با غم، فشار، شکست و تغییر مواجه شود و دوباره مسیر خود را پیدا کند.

پرسش‌های متداول والدین

آیا غمگین بودن نوجوان طبیعی است؟

بله. غم یکی از احساسات طبیعی انسان است و می‌تواند واکنشی به فقدان، شکست، تغییر یا تجربه‌های دشوار باشد. نگرانی زمانی بیشتر می‌شود که شدت یا تداوم علائم، عملکرد روزمره نوجوان را به شکل محسوسی مختل کند.

چه زمانی برای غم نوجوان باید از روانشناس کمک گرفت؟

اگر غم شدید و طولانی شود یا با انزوای شدید، افت عملکرد تحصیلی، اختلال قابل توجه خواب و اشتها، ناامیدی یا علائم جدی اضطراب همراه باشد، ارزیابی توسط متخصص روانشناسی نوجوان می‌تواند ضروری باشد.

آیا والدین باید نوجوان را مجبور به صحبت کردن کنند؟

خیر. ایجاد فضای امن و در دسترس بودن معمولاً مؤثرتر از فشار برای صحبت کردن است. نوجوان باید بداند هر زمان آماده بود، فردی قابل اعتماد برای شنیدن صحبت‌هایش وجود دارد.

آموزش مهارت‌های زندگی چه کمکی به نوجوان می‌کند؟

مهارت‌هایی مانند تنظیم هیجان، حل مسئله، تصمیم‌گیری، ارتباط مؤثر، خودمراقبتی و مدیریت استرس به نوجوان کمک می‌کنند در برابر فشارهای زندگی واکنش‌های سالم‌تر و انعطاف‌پذیرتری داشته باشد.

آیا کارگاه 4H جای مشاوره تخصصی را می‌گیرد؟

خیر. آموزش مهارت‌های زندگی و مشاوره اهداف متفاوتی دارند. اگر نوجوان با یک مشکل روانشناختی قابل توجه مواجه باشد، ابتدا باید توسط متخصص ارزیابی شود و در صورت نیاز از خدمات تخصصی استفاده کند.

تهیه شده در دپارتمان مطالعه و تحقیق کانون روانشناسی نوجوان