برای بسیاری از نوجوانان، پلیاستیشن فقط یک کنسول بازی نیست؛ یک شبکه اجتماعی کامل است. گفتوگو، رقابت، همکاری و حتی دوستی، همگی در بستر PlayStation Network (PSN) اتفاق میافتد. پژوهشهای حوزه روانشناسی رسانه نشان میدهد که نوجوانان در محیطهای آنلاین، زودتر از دنیای واقعی وارد تعاملات اجتماعی میشوند، اما مهارت تشخیص «دوست امن» از «ارتباط پرخطر» هنوز در حال شکلگیری است. اینجاست که نقش والدین بسیار کلیدی میشود.
درخواست دوستی در پلیاستیشن دقیقا چیست؟
در PSN، هر کاربر میتواند برای فرزند شما درخواست دوستی ارسال کند. بعد از پذیرفته شدن، امکان چت صوتی، متنی، بازی مشترک و مشاهده فعالیتها فراهم میشود. از نگاه فنی، این یعنی باز شدن یک کانال ارتباطی دائمی. از نگاه روانشناسی، یعنی ورود یک فرد جدید به دایره تعاملات اجتماعی نوجوان؛ حتی اگر هرگز او را ندیده باشند.
چرا درخواستهای دوستی میتوانند خطرناک باشند؟
بر اساس مطالعات بینالمللی در حوزه ایمنی آنلاین نوجوانان، سه ریسک اصلی وجود دارد:
اول، هویتهای جعلی. همه کسانی که پشت یک آواتار هستند، همسن و همنیت نوجوان شما نیستند.
دوم، گفتوگوهای نامناسب. چتهای صوتی و متنی میتوانند بهتدریج به محتوای غیراخلاقی، خشونت کلامی یا فشار روانی منجر شوند.
سوم، وابستگی عاطفی آنلاین. برخی نوجوانان بهدلیل نیاز به تأیید، سریعتر به غریبهها اعتماد میکنند.
راهنمای بسیار کاربردی برای والدین (گامبهگام)
۱. تنظیمات حریم خصوصی را خودتان بررسی کنید
در بخش Family Management پلیاستیشن، میتوانید مشخص کنید چه کسانی اجازه ارسال درخواست دوستی دارند. پیشنهاد تخصصی ما این است:
گزینه «فقط دوستانِ دوستان» یا «هیچکس» را برای سنین ۱۱ تا ۱۴ سال فعال کنید. این کار بهطور مستقیم ریسک ارتباط با غریبهها را کاهش میدهد 🔒
۲. قانون خانوادگی شفاف تعریف کنید
بهجای کنترل پنهانی، با فرزندتان توافق کنید:
«قبل از قبول هر درخواست دوستی، به من بگو.»
پژوهشها نشان میدهد نوجوانانی که قوانین شفاف اما مشارکتی دارند، همکاری بیشتری نشان میدهند.
۳. به رفتار توجه کنید، نه فقط تنظیمات
اگر نوجوان بعد از بازی عصبی، گوشهگیر یا بیشازحد هیجانزده است، این میتواند نشانه یک ارتباط ناسالم آنلاین باشد. اینجا دانش روانشناسی مهمتر از دانش فنی است 🧠
۴. چت صوتی را دستکم نگیرید
بسیاری از والدین فقط پیام متنی را خطرناک میدانند، درحالیکه چت صوتی اثر عاطفی عمیقتری دارد. برای سنین پایینتر، محدود کردن یا خاموش کردن Voice Chat کاملا منطقی و توصیهشده است.
۵. به فرزندتان «سواد دوستی آنلاین» یاد بدهید
به زبان ساده برایش توضیح دهید:
دوست آنلاین واقعی کسی است که:
– احترام میگذارد
– درخواست اطلاعات شخصی نمیکند
– باعث احساس بد، ترس یا فشار نمیشود
این آموزش، طبق پژوهشها، یکی از مؤثرترین عوامل پیشگیری از آسیبهای دیجیتال است.
نقش والدین: ناظر آگاه، نه پلیس دیجیتال
از دید روانشناسی نوجوان، کنترل سختگیرانه بدون گفتوگو نتیجه معکوس دارد. هدف این نیست که پلیاستیشن را «ممنوعه» کنیم، بلکه باید آن را «ایمن و قابل گفتوگو» کنیم. وقتی نوجوان بداند در صورت بروز مشکل قضاوت نمیشود، زودتر کمک میخواهد 🤝
جمعبندی
درخواستهای دوستی در شبکه پلیاستیشن نه ذاتا خوب هستند و نه بد؛ همهچیز به مدیریت آنها بستگی دارد. ترکیب آگاهی فنی (تنظیمات، محدودیتها) و آگاهی روانشناختی (گفتوگو، اعتماد، آموزش) بهترین سپر ایمنی برای نوجوانان است. خانوادهای موفق است که هم دنیای دیجیتال فرزندش را بشناسد و هم دنیای درونی او را.
در کانون روانشناسی نوجوان، هدف ما کمک به والدین است تا بین فناوری، قانون و سلامت روان فرزندشان تعادل واقعی ایجاد کنند.
با احترام، مرجان مشک آبادی مدیر کانون روانشناسی نوجوان
زمستان 1404
منابع این مقاله پژوهشی؛
– Steinberg, L. (2017). Adolescence. McGraw-Hill Education.
– American Psychological Association (APA).
– Livingstone, S., & Smith, P. K. (2014). Annual Research Review: Harms experienced by child users of online and mobile technologies. Journal of Child Psychology and Psychiatry.
– UNICEF (2020). Child Online Safety Assessment.
– Kowert, R., & Oldmeadow, J. (2015). Social reputation and social acceptance in online gaming communities. Computers in Human Behavior.
– Griffiths, M. D. (2019). The psychosocial impact of online gaming.
– PlayStation Safety & Family Management Guidelines (Sony Interactive Entertainment).
– Common Sense Media.